२०८२ जेठ ८, काठमाडौं
नेपालको विदेशी व्यापार चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को पहिलो १० महिनामा १८.३७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यद्यपि, सोही अवधिमा व्यापार घाटा १२ खर्ब ५६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जुन दीर्घकालीन आर्थिक असन्तुलनको संकेत हो।
📊 १० महिनाको व्यापार तथ्यांक
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार १० महिनामा:
-
🇳🇵 कुल विदेश व्यापार: १,६९२ अर्ब रुपैयाँ
-
📥 आयात: १,४७४ अर्ब रुपैयाँ
-
📤 निर्यात: २१७ अर्ब रुपैयाँ
-
❌ व्यापार घाटा: १२ खर्ब ५६ अर्ब रुपैयाँ
गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा आयातमा करिब १९.२% र निर्यातमा १५.१% वृद्धि देखिएको हो।
घाटा बढ्नुका कारणहरू
-
निर्माण सामग्री, इन्धन र मेसिनको आयात उच्च:
आधारभूत भौतिक संरचना निर्माणसँग सम्बन्धित सामग्री र इन्धन आयात उच्च दरमा भइरहेको छ। -
निर्यात वस्तुहरूको विविधता न्यून:
नेपालबाट मुख्यतः तयार पोशाक, कालीन, चिया, ओखर, जडीबुटी निर्यात भए पनि ठूलो परिमाणमा विदेशी बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेको देखिन्छ। -
रूपैयाँको अवमूल्यन:
अमेरिकी डलरसँगको विनिमय दर उच्च रहँदा आयात लागत थप बढेको छ।
📉 निर्यात-आयात अनुपात
हालको निर्यात-आयात अनुपात १:६.८ रहेको छ, जसको अर्थ प्रत्येक १ रुपैयाँको निर्यात गर्दा नेपालले करिब ७ रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरिरहेको छ।
🗣 विश्लेषकहरूको भनाइ
“नेपालको व्यापार घाटा दीर्घकालीन समस्या हो। उत्पादनमा आधारित अर्थतन्त्र निर्माण नगरेसम्म यो समाधान हुँदैन।”
— डा. विजय बस्नेत, आर्थिक विश्लेषक
“निर्यात प्रवर्द्धन गर्न उत्पादन क्षमता, गुणस्तर, र बजार पहुँच बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ।”
— श्रीराम ढुंगाना, निर्यात व्यवसायी
निष्कर्ष
विदेश व्यापारमा देखिएको दोहोरो वृद्धिले एकातर्फ अर्थतन्त्रमा चलायमानता देखाए पनि, व्यापार घाटाको ठूलो आकारले राष्ट्रको वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति र विनिमय दरमा दबाब सिर्जना गर्ने सम्भावना रहन्छ। दीर्घकालीन सन्तुलनका लागि नेपालले निर्यातमुखी नीति, स्वदेशी उत्पादन प्रवर्द्धन, र आयात प्रतिस्थापन रणनीति अपनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
